مذهب در لرستان از کاسیان تا کنون
درباره کیش کاسیان شاید نخستین نقش پناهگاه جنوبی دره میرملاس واقع در کوه سَرسُرحسن شان کوهدشت نقطه عطفی در پژوهش برای دانستن نخستین جلوهها از باورهای آنان به نیروی خدایان باشد
لرستان قبل از اسلام
کیش کاسیان :
کیش کاسیان را شاید نخستین نقش پناهگاه جنوبی دره میرملاس واقع در کوه سَرسُرحسن شان کوهدشت نقطه عطفی در پژوهش برای دانستن نخستین جلوهها از باورهای آنان به نیروی خدایان باشد از نقشها در مفرغها مرکب از شکار و بت است یعنی مجموعهای از کله قوچ با شاخهای نیمدایره ای که درون هر دایره شاخ و یا حلقه صورتی از انسان خدانما جلوه میکند. مفرغهای دارای سر قوچ و حلقه، گاه بر معبدها نیاز میشده است و گاهی هم طلسمی برای همراه داشتن هنگام شکار رفتن که آنها را بر یراق لگام اسبان شکارچیان می آویختهاند و سرانجام پس از مرگ شکارچی، همراه وی به خاک سپرده می شدند. این حلقه بعد از حمله تازیان بر روی نقوش به صورت بسته و باز در معماری و سفالگری و نقاشی و مینیاتور به کار گرفته شد و به عنوان طلسم و حرز حلقهای بر درهای خانه شد تا به هنگام در زدن خبرهای باشکوه و خوب را نوید دهد.
یکی از خدایان آنها به نام کاشو نه تنها جنبه خدایی داشت بلکه نام نیای قبیله کاسیان نیز بود خدایان کاسیان با خدایان بابلیان متفاوت بودند ولی کاسیها هم خدایان دیگری هم داشتند که برای بابلیها مورد احترام بود اما بعد از سقوط دولت کاسیان، بابلیها پرستش آنها را ترک کردند.
آئین مهری یا میترائیسم :
آثار باقی مانده از معبد مهری در توه بوواس در خرمآباد و قلعه کهنراد و غار کوگو نشان دهنده وجود این آئین کهن است، معبد مهری در دوره ساسانیان تغییر موقعیت داد و به آتشکده تبدیل شد. آثار به جای مانده دیگر از این آئین :
1. نام شهر مهرگان کده دوره ساسانیان که تازیان آن را مهر جان می گفتند.
2. شهر مهران در پشتکوه لرستان که اینک جزو ایلام محسوب می گردد.
3. کوه افسانهای مهراب در شمال باختری لرستان که جزء دلفان و در دامنه محلی است که مردم معتقدند کشتی نوح در آنجا به گل نشسته است ( مهرکو یا مهرابکوه یکی از کوههای لرستان است که آنرا طلسم میدانند و درباره آن افسانهها نقل میکنند) .
4. دو رود مهم کشکو و صیمره که در مکانی به نام چممهر در جنوبغربی پلدختر بهم میرسند بر سر راه (درهشهر ) کنونی یا مهرگانکده باستانی به هم میریزند و از آن پس تنها با نام صیمره روان میشود. محل پیوستن دو رود در دامنه نزدیک به کوه مله واقع شده است کوه جنوبی این مکان که پس از آن صیمره بردامنه شمالی آن روان است کوَرَ نام دارد.
5. دژ سنگی ویزنیار (بیژنیار) که نام کنونی آن کهزاد است که دژ کهزاد مشرف به رودصیمره است یکی از آثار دوره مهری بوده است.
6. نفوذ اعتقادی در گفته ها و آداب و رسوم همگانی مثلا قبلاً به شعاع خورشید قسم یاد میکردند (وه لیسک افتاو )
آئین زردتشت:
تعالیم یکتاپرستی زرد تشت نیز در لرستان فراگیر بوده است از جمله وجود آتشکده اروخش در الشتر و آثار آتشکده دیگری در صیمره (درهشهر)نشانه گسترش این کیش و باور هاست .
-لرستان بعد از اسلام
آئین اسلام :
مذهب رسمی و موروثی بومیان لرستان اسلام است و پیرو مذهب دوازده امامی هستند. زمانی که تازیان به شهرهای باختری حمله کردند نخست با مقاومت مردم روبهرو شدند ولی پس از کشته شدن فرمانده آنها که پسر هرمزان بود، نیروی پایداریشان درهم شکست و تسلیم شدند ساکنان شهرها شرط تسلیم را بستن پیمان مصالحه اعلام کردند که برابر حکم دین اسلام جزیه بپردازند و بر کیش زرتشتی خود باقی بمانند. دیگر ساکنان که زندگی کوچنشینی داشتند از تعرض و دستیابی به دور بودند و تا مدتها و سالیان دراز به کیش خود باقی بودند. و آئین اسلام که نمادو مظهر یکتاپرستی بود و با آئین زردتشت نزدیکی داشت مردم آن را به راحتی پذیرفتند.
- مذهب شیعه
مردم در زمان امویان که از ظلم و ستم آنان به تنگ آمده بودند توانستند در برابر مرکز خلافت بغداد و خلیفه الطایع به پا خیزند که ایرانیان و ساکنان لرستان نیز از آنها حمایت کردند در این سالها که بغداد تحت نفوذ دیلمیان بود به خواست آنان مذهب شیعه پا گرفت و گسترش یافت تاکنون هم اکثریت ساکنان لرستان شیعه اثنیعشری هستند.
- یارسان یا اهل حق :
ترکیب از اعتقاد و کیشهای کهن ایرانی و باورها، منشها و پندارهای آنها و نیز آئین شیعه اسلامی. بیشترین یارسان لرستان را شاخه آتشبیگی تشکیل میدهد که سه طایفه بزرگ به نامهای نیرالی، میربک، چوواری را شامل میشود. قبور و آرامگاههای پیشوایان اهل حق در سرتاسر لرستان تحت عنوان پیر، بابا، شاه و سلطان مورد زیارت و ستایش هستند؛ شاهزاده احمد (یکی از سه برادر هستند که در منطقه شهرت داشتند و دو برادر دیگر سلطان محمد در دشت هلیلان (شاهمحمد) و سلطان ابراهیم(بابا بزرگ)مشهور است.
این اعتقادگاه به اشتباه علیالهی یا نُصیری یاد میشود و برخی نیز آن را نصرانیت شاخهای از مسیحیت میدانند. به ویژه که در داستان شاهخوشین لرستانی مادرش ماماجلاله در عین بکارت آبستن میشود شباهت موضوعی با داستان حضرت عیسی دارد .
منبع : ندای لرستان
امین آزادبخت Amin Azadbakhti